დასახლების ფორმები და ლოკალური ჯგუფები ქართველი ხალხის ტრადიციული საზოგადოების სოციალურ სტრუქტურაში

ანოტაცია

წარსულში საქართველოში უმცირეს სოციალურ-ტერიტორიულ ერთეულს წარმოადგენდა სამეურნეო-საცხოვრებელი კომპლექსი, რომელიც უფრო დიდი სტრუქტურული გაერთიანებების — უბნის, სოფლის, ტერიტორიული თემისა და ტერიტორიულ თემთა ქსელის — შემადგენელი ნაწილი იყო. ამ ერთეულთა ნომენკლატურა სოციალური ორგანიზაციის სხვადასხვა ტაქსონომიურ დონეს შეესაბამებოდა. საოჯახო მეურნეობა უმცირეს ლოკალურ ჯგუფს წარმოადგენდა და, ჩვეულებრივ, ცალკეულ თემს შეესაბამებოდა. საშუალო ლოკალური ჯგუფი უბანს ან სოფელს შეესატყვისებოდა, ხოლო მაქსიმალური ლოკალური ჯგუფი სოფელთა ქსელზე დაფუძნებულ ტერიტორიულ ერთეულს მოიცავდა. უმცირეს საოჯახო ჯგუფებში, როგორც წესი, ბირთვული ოჯახები იყო წარმოდგენილი, მაშინ როდესაც გაფართოებული (დიდი) საოჯახო თემები რამდენიმე ბირთვული ოჯახისაგან შედგებოდა, რომლებიც ერთობლივი სამეურნეო საქმიანობით იყვნენ დაკავშირებული და საერთო სათემო სივრცეს ნაწილობრივ იზიარებდნენ. საშუალო ლოკალური ჯგუფი მოიცავდა სხვადასხვა საოჯახო მეურნეობას, რომელთა მეთაურები ან პატრიარქები ნათესაურად იყვნენ დაკავშირებული, ერთმანეთის სიახლოვეს ცხოვრობდნენ და საერთო ეკონომიკური ინტერესები ჰქონდათ. ნათესაობის სისტემაზე დაფუძნებული პატრონიმიული ორგანიზაცია თავდაპირველად გაფართოებული საოჯახო თემის ფარგლებში ფუნქციონირებდა. ასეთ ოჯახებში უმცირესი გენეალოგიური ერთეული იყო მინიმალური საგვარეულო ხაზი, რომელიც, ჩვეულებრივ, ორი-ოთხი თაობის ნათესავებს აერთიანებდა. საშუალო ლოკალური ჯგუფი მოიცავდა საშუალო საგვარეულო ხაზს — მეორე რიგის გენეალოგიურ სეგმენტს, რომელიც ოთხიდან თორმეტ თაობამდე ნათესავებს აერთიანებდა. უმაღლეს დონეზე მაქსიმალურ ლოკალურ გაერთიანებას მაქსიმალური საგვარეულო ხაზი შეესაბამებოდა, რომელსაც, ჩვეულებრივ, საერთო გვარი განსაზღვრავდა. ამ გვარების ერთობლიობა ქმნიდა კლანურ სტრუქტურას, რომელიც გეოგრაფიულად, როგორც წესი, კონკრეტულ ტერიტორიულ ერთეულში იყო კონცენტრირებული. ზოგ შემთხვევაში კი იგი რამდენიმე ტერიტორიულ ერთეულზეც ვრცელდებოდა და პატრონიმიული ორგანიზაციის ინტეგრირებულ სისტემას ქმნიდა.