ქალები მომთაბარულ საზოგადოებაში: წყაროთა ცნობები ყივჩაღი ქალების შესახებ

ანოტაცია

ყივჩაღთა მომთაბარე საზოგადოება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა ბინადარი საზოგადოებებისაგან. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ყივჩაღთა ჩამოსახლების შესახებ არაერთი კვლევა არსებობს, ქართულ ისტორიოგრაფიაში ყივჩაღ ქალებს მცირე ყურადღება ეთმობა. არსებული ნაშრომები ძირითადად სამხედრო და პოლიტიკურ საკითხებზეა კონცენტრირებული, რის გამოც ყივჩაღ ქალთა სოციალური იერარქია და ყოველდღიური ცხოვრება თითქმის შეუსწავლელია. ქართული საისტორიო წყაროები რეგიონში მცხოვრები ყივჩაღების შესახებ შეზღუდულ ცნობებს გვაწვდის, ქალთა შესახებ ცნობები კი განსაკუთრებით მწირია. შესაბამისად, მათ საზოგადოებაში ქალთა სოციალური როლისა და სტატუსის გასაგებად განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს უცხოური საისტორიო წყაროები, არქეოლოგიური აღმოჩენები და ყივჩაღთა ქვის ქანდაკებები. მომთაბარე ცხოვრების წესის გამო ყივჩაღები ხშირად იცვლიდნენ საცხოვრებელ ადგილს. როგორც კაცები, ისე ქალები კარგად ფლობდნენ ცხენოსნობას, რადგან ცხენს მათი ცხოვრების წესში ცენტრალური ადგილი ეკავა. მაღალი სოციალური ფენის წარმომადგენელთა შემთხვევაში გარდაცვლილს, განურჩევლად სქესისა, ცხენთან ერთად კრძალავდნენ; როგორც კაცების, ისე ქალების საფლავებზე ქვის ქანდაკებებს დგამდნენ, რაც გარდაცვალების შემდეგ მათი თანაბარი პატივისცემის მაჩვენებელია. მიუხედავად იმისა, რომ ყივჩაღ ქალებს კაცთა მსგავსად მრავალი უნარი ჰქონდათ, ზოგიერთი მოვალეობა სქესის მიხედვით იყო განაწილებული. ქალები ძირითადად საოჯახო საქმეებს უძღვებოდნენ, კაცები კი იარაღის დამზადებას, ცხენების მოვლასა და ბანაკის დაცვას. ომში კაცები მონაწილეობდნენ; საისტორიო წყაროები ქალი მეომრების შესახებ ცნობებს არ გვაწვდის. ამ განსხვავებების მიუხედავად, მკაფიოდ გამოხატული არც მამაკაცის და არც ქალის დომინირება არ ჩანს და პასუხისმგებლობები პრაქტიკული საჭიროებების მიხედვით ნაწილდებოდა. საქართველოში მცხოვრები ყივჩაღების ცხოვრების წესიც, როგორც ჩანს, მსგავსი იყო და ქალთა უფლებები და მოვალეობები სხვა რეგიონებში არსებულ პრაქტიკას იმეორებდა. დაკრძალვის წესები კაცებსა და ქალებს თანაბარ პატივს მიაგებდა. საქართველოში ყივჩაღთა ქვის ქანდაკებები აღმოჩენილი არ არის, თუმცა სამარხთა ინვენტარი მიუთითებს, რომ ქალები თანაბარი პატივით სარგებლობდნენ. საცხოვრებელი სივრცეების, სეზონური საძოვრებისა და საქონლის ჯოგების განაწილების გათვალისწინებით, ყივჩაღ ქალებს, სავარაუდოდ, მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდათ საოჯახო მეურნეობის მართვასა და მესაქონლეობაში. კვლევა PHDF-22-4327 მხარდაჭერილია შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის (SRNSFG) მიერ.